خطرات بهداشتی و عوارض چشمی چراغ های مطالعه نفتی و روغنی قدیمی - آریا بلاگ

علاوه بر آسیب های مسمومیت گازها، کیفیت ناپایدار نور منتشرشده از این چراغ ها فشار مضاعفی بر عضلات چشم وارد می کرد. نزدیک بینی (myopia) به ویژه در میان بچه هایی که ساعت ها زیر نور ضعیف و دودآلود به مطالعه می پرداختند افزایش یافت.

انتشار ذرات معلق و گاز مونواکسید کربن در اتاق های فاقد تهویه، عوارض نور ناسالم را دوچندان می کرد. پزشکان با ثبت مشاهدات کلینیکی متعدد دریافتند که تاریکی نسبی اطراف صفحه کتاب در کنار تابش خیره نماینده چراغ، منجر به اختلالات بینایی دائمی در میان جوانان و اهل دانش می شود.

دوران تاریکی و احتیاج انسان به روشنایی مصنوعی پیش از عصر الکتریسیته

تا پیش از همه گیری سوخت های مایع، شمع های ساخته شده از چربی حیوانات یا موم و بعلاوه پیه سوزها تنها وسایل روشنایی منازل بودند. این ابزارها نوری بسیار ضعیف، زرد و بی رمق فراوری می کردند که امکان مطالعه طولانی مدت در شب را عملاً غیرممکن می ساخت. زندگانی مردم با غروب خورشید به تیرگی می رسید و فعالیت های علمی یا اداری پس از تاریکی هوا با کندی شدید روبرو می شد.

احتیاج روزافزون جوامع در حال رشد به مطالعه، آموزش و فعالیت های شبانه، مخترعان را به سمت یافتن سوخت های پرنورتر سوق داد. استخراج روغن از نهنگ ها و بعدها پالایش نفت سفید، انقلابی در شب های تاریک ایجاد کرد و جهشی بزرگ در صنعت روشنایی به شمار می رفت. اما این دستاورد بزرگ تکنولوژیک، خانه و اتاق های مطالعه را به محیط هایی پرتراکم از آلاینده های شیمیایی تبدیل کرد؛ امری که با الگوهای زندگی سنتی پیشین کاملاً متفاوت بود و چالش های نوینی برای سلامتی انسان پدید آورد.

آلاینده های شیمیایی و آلودگی هوای اتاق های مطالعه

سوختن نفت سفید و روغن های حیوانی در محفظه ساده چراغ های قدیمی، فرآیندی کامل و پاک نبود. حاصل این احتراق ناقص، فراوری انبوهی از گازهای مضر نظیر دی اوکسید گوگرد (sulfur dioxide) و ترکیبات هیدروکربنی نسوخته بود که در فضای بسته اتاق شناور می شدند. این گازها با مخاط چشم و مجاری تنفسی واکنش نشان داده و باعث التهاب، سوزش چشم و حس خفگی خفیف در هنگام خواندن کتاب می شدند. عدم وجود سیستم های تهویه استاندارد در منازل قدیمی، شدت این مسمومیت های تدریجی را افزون می کرد.

تجمع دوده ریز روی حباب شیشه ای چراغ، به مرور نور منتشرشده را تاریک تر می کرد و مصرف نماینده مجبور بود برای تماشا کلمات به چراغ نزدیک تر شود. این استنشاق مستقیم دود و گازهای سمی در فاصله کوتاه، سردردهای مزمن شقیقه و گیجی را به همراه داشت. گزارش های پزشکی آن دوره به طور مکرر از مسمومیت های ناشی از تنفس طولانی مدت در کنار این چراغ ها یاد می کردند؛ وضعیتی که خواندن شبانه را به شغلی پرخطر برای سلامتی اعصاب و ریه تبدیل نموده بود.

عوارض چشمی و شیوع آسیب های بینایی در میان دانش آموزان

طیف نوری چراغ های نفتی اولیه دارای نوسانات مداوم و درخشندگی غیریکنواخت بود که چشمان کاتبان و دانش آموزان را به شدت خسته می کرد. برای فوکوس دقیق روی کلمات، عضلات مژگانی چشم (ciliary muscles) مجبور بودند به طور مداوم انقباضات شدیدی را تحمل نمایند. این فشار مکانیکی مستمر به همراه نوسانات طیف نوری، موجب پیدایش علائمی چون تاربینی، خشکی شدید قرنیه و دردهای عمقی در حدقه چشم می شد که در ادبیات پزشکی آن موقع بازتاب وسیعی یافت.

پزشکان چشم پزشک در آنالیز های خود روی بچه ها متوجه رشد سریع اختلالات انکساری و ضعف چشم شدند. کوشش مداوم برای خواندن متون ریز در زیر نور نامناسب چراغ های نفتی، طول محور کره چشم را تغییر می داد و سبب پیشرفت نزدیک بینی در سنین رشد می شد.

این نگرانی های روزافزون باعث شد تا جراحان چشم نسبت به استفاده بی رویه از این وسایل در فضاهای آموزشی و خانگی هشدارهای جدی صادر نمایند و خواهان اصلاح ساختار فتیله ها شوند.

واکنش جامعه پزشکی و توصیه های بهداشتی قرن نوزدهم

افزایش شیوع آسیب های چشمی و مسمومیت های خانگی، آسیب شناسان و پزشکان را به واکنش واداشت. نشریات معتبر علمی آن دوران مقاله های متعددی درباره نحوه صحیح تنظیم فتیله، انتخاب سوخت های خالص تر و لزوم تهویه هوای اتاق تحریر به چاپ رساندند. بعضی متخصصان پیشنهاد می کردند که شیشه های رنگی برای تعدیل شدت تابش نور استفاده شود تا فشار وارد بر شبکیه چشم کاهش یابد و از آسیب های ناشی از نور مستقیم جلوگیری شود.

با این حال، به علت عدم دسترسی به گزینه های جایگزین مناسب، بسیاری از این توصیه ها به وسیله مردم نادیده گرفته می شد. پزشکان کوشش کردند با ارائه استانداردهایی برای فاصله چشم از چراغ و محدود کردن ساعات مطالعه شبانه بچه ها، از ابعاد این بحران بهداشتی بکاهند. این مجادلات علمی نشان داد که نور مصنوعی پیش از آنکه صرفاً یک ابزار رفاهی باشد، متغیری حیاتی در حوزه سلامت عمومی و بهداشت حرفه ای است.

در همین دوران و در میان گزارش های تلخ چشم پزشکان، داستان های عجیبی هم از شیوه های عجیب مردم برای فرار از دود چراغ ثبت شده است. بعضی دانش آموزان ثروتمند بریتانیایی لوله های سفالی درازی می ساختند که یک سر آن روی حباب چراغ قرار می گرفت و سر دیگرش از سوراخ بالای پنجره بیرون می رفت تا دود سیاه نفت به بیرون راهنمایی شود! هرچند این راه چاره های خانگی تا حدی بوی بد را کم می کرد، اما مانع از انتشار گاز نامرئی مونواکسید کربن در فضای بسته اتاق نمی شد و سردردهای صبحگاهی همچنان معضل اصلی محصلان باقی می ماند.

تحول فناوری ساخت چراغ ها برای کاهش خطرات زیست محیطی

با توسعه نقدها پزشکی، سازندگان چراغ های مطالعه دست به اصلاحات فنی متعددی زدند. طراحی کلاهک های تهویه دار، حباب های تپه ای و استفاده از فتیله های تخت و مدور، کیفیت احتراق سوخت را تا حدودی بهبود بخشید. این تغییرات مکانیکی باعث شد اکسیژن بیشتری به شعله برسد و فراوری دوده و مونواکسید کربن کاهش یابد؛ اقدامی که کوششی برای پایدارسازی این فناوری پیش از ورود الکتریسیته بود.

اختراع تورهای روشنایی و استفاده از سوخت های پالایش شده تر نیز کوششی دیگر برای دست یابی به نوری سپیدتر و بی خطرتر به شمار می رفت. با این اصلاحات، میزان درخشش ناگهانی و دود سمی کاهش یافت اما مسئله خطرات آتش سوزی و انتشار بوی زننده سوخت همچنان باقی ماند. این بهبودهای تدریجی تنها دارویی موقت برای بستن دهان منتقدان بود، چرا که جامعه علمی همچنان در پی منبعی کاملاً پاک و بی خطر برای روشنایی می گشت.

گذار به عصر روشنایی الکتریکی و انتها هراس های بهداشتی

خاتمه با اختراع و همه گیری لامپ های رشته ای (incandescent lamps)، فصل تاریک و سمی روشنایی های نفتی به انتها رسید. الکتریسیته نوری یکنواخت، بدون دود، بدون بو و بدون گازهای سمی پدید آورد که فضای داخلی منازل را به کلی پاکیزه ساخت.

رفع شدن خطر آلودگی هوای اتاق و حذف نوسانات شعله، آرامش فکری و سلامتی جسمانی را به فضاهای مطالعه و کتابخانه ها بازگرداند و نرخ عوارض تنفسی را کاست.

جایگزینی لامپ های الکتریکی نه تنها خطرات مسمومیت با سوخت های مایع را محو کرد، بلکه استانداردهای جدیدی برای بهداشت چشم تعریف نمود. انسان ها توانستند بدون ترس از سردرد یا ضعف بینایی زودهنگام، ساعت های طولانی را به یادگیری و نگارش بپردازند. این گذار تکنولوژیک ثابت کرد که حذف آلاینده ها از محیط زندگی، تا چه میزان در ارتقای کیفیت زندگی و حفظ سلامت بینایی جوامع انسانی نقش معین نماینده ای دارد.